فرسودگی شغلی یا “Job Burnout” برای اولین بار توسط هربرت فرودنبرگر در دهه ۱۹۷۰ مطرح شد. این روانشناس تعریفی از فرسودگی شغلی ارائه داد: پاسخ روانی فرد به عوامل استرسزا و مزمن که به درستی مدیریت نمیشوند.
اگر فرسودگی شغلی ادامه داشته باشد و درمان نشود، عواقب آن بر تمام جنبههای دیگر زندگی فرد اثر خواهد گذاشت و در نتیجه ممکن است فرد دچار افسردگی حاد شود.
عدم پیشگیری و درمان فرسودگی شغلی باعث اختلال در زندگی اجتماعی و خانوادگی میشود. فرسودگی شغلی در هر حالتی منجر به آسیبپذیری بیشتر افراد در مقابل بیماریها و ضعف سیستم ایمنی بدن خواهد شد.
آنچه در این مقاله خواهید خواند:
- فرسودگی شغلی چیست؟
- نشانههای فرسودگی شغلی
- اثرات فرسودگی شغلی بر رفتار افراد
- تاثیرات فرسودگی شغلی بر جسم افراد
- تأثیرات فرسودگی شغلی بر محیط کار افراد
- چه عواملی در محیط کار باعث فرسودگی شغلی میشوند؟
- رابطه فرسودگی شغلی با افسردگی
- راهکارهای پیشگیری از فرسودگی شغلی
- راهکارهای درمانی برای فرسودگی شغلی
افراد با درک بهتر مفهوم فرسودگی شغلی و آشنایی با علائم و نشانههای آن، با تطبیق وضعیت خود با این نشانهها میتوانند وجود یا عدم وجود فرسودگی را در خود و دیگران تشخیص دهند.
جلسات کوچینگ میتواند اهداف شغلی را به صورت واضح و معقول تعیین و راهبردهایی را برای رسیدن به آنها شناسایی کند. یک کوچ حرفهای میتواند به شما کمک کند تا مهارتهای لازم برای حرکت در مسیر شغلی مناسب را تقویت کنید.
فرسودگی شغلی چیست؟
فرسودگی شغلی به معنای خستگی فیزیکی، هیجانی و روانی است ناشی از موقعیتهای کاری سخت و فشار شغلی مداوم و تکراری در طولانی مدت است.
در این حالت، قدرت و توانایی افراد و رغبت و تمایل آنها به انجام کار و فعالیت کاهش مییابد. افراد در محیط کار خود احساس میکنند که به دلیل عوامل درونی و بیرونی تحت فشار مداوم قرار گرفتهاند و در نهایت دچار فرسودگی میشوند. فرسودگی شغلی همچنین تحت عنوان کاهش انرژی و نشاط نیز تعریف میشود.
در حال حاضر فرسودگی شغلی به عنوان یک اختلال پزشکی توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO) تشخیص داده شده است و بسیاری از علائم آن با علائم بارز افسردگی همپوشانی دارند. این علائم شامل خستگی مفرط، از دست دادن اشتیاق و تشدید بدبینی و منفی گرایی است.
نشانههای فرسودگی شغلی
کاهش انگیزه و اشتیاق
افرادی که دچار فرسودگی شغلی هستند، احساس میکنند که انگیزه و اشتیاق آنها برای انجام کارهای روزمره کاهش یافته است. آنها ممکن است بیحوصله شده و احساس کسالت و سستی داشته باشند.
افت عملکرد
عملکرد کاری افراد مبتلا به فرسودگی شغلی به شدت کاهش مییابد. آنها دیگر تمایلی به ادامه کار ندارند و ممکن است به دنبال بهانههای مختلف برای اجتناب از رفتن به محل کار باشند.
احساس خستگی ذهنی و جسمی
فردی که فرسودگی شغلی را تجربه میکند، ممکن است احساس خستگی جسمی و ذهنی کند. این احساس به طور آرام و تدریجی به وجود میآید و نشانی از فرسودگی شغلی است.
نارضایتی و احساس بیاهمیتی
افراد مبتلا به فرسودگی شغلی ممکن است احساس کنند که به دلایل مختلف همچون زیان روحی و فردی، کاری که انجام میدهند بیاهمیت است. آنها عدم رضایت و احساس ناکامی را تجربه میکنند و از انجام وظایف خود لذت نمیبرند.
از دست دادن انگیزه
افرادی که درگیر فرسودگی شغلی هستند تمایل کمتری به گذراندن وقت با خانواده، دوستان و فعالیتهای آموزشی و تفریحی دارند. آنها ممکن است از زیر کار در بروند و تلاش کنند به هر نحوی از سر کار رفتن خودداری کنند.
فرسودگی شغلی تأثیرات منفی زیادی بر روح و احساس افراد دارد و به تدریج ظهور میکند. این عوامل ممکن است زندگی شخصی، روابط اجتماعی و عملکرد کاری فرد را تحت تأثیر قرار دهد.
برای پیشگیری از فرسودگی شغلی، بهرهگیری از یک مربی یا کوچ شغلی و همچنین آموزش راهکارهای مدیریت استرس و ایجاد تعادل مناسب بین زندگی شغلی و شخصی بسیار اهمیت دارد.
اثرات فرسودگی شغلی بر رفتار افراد
فرسودگی شغلی یک وضعیت است که ناشی از تجمع آشفتگیهای عاطفی و ناسازگار است که توسط عوامل استرسزا فراهم میشود. این آشفتگیهای عاطفی میتوانند چرخهای از اختلالات عاطفی مزمن را در فرد ایجاد کنند و منجر به عملکرد ضعیف او شود.
فرسودگی شغلی میتواند تأثیرات منفی زیادی روی عملکرد فرد داشته باشد، از جمله کاهش سرعت و دقت عملکرد. این وضعیت ذهنی ممکن است توانایی تصمیمگیری منطقی فرد را تحت تأثیر قرار دهد و رفتار او را به سمت اقدامات ناسالم، مانند مصرف سیگار، مصرف الکل و کاهش فعالیت بدنی، سوق دهد.
حتی زمانی که علائم فرسودگی شغلی کنترل شده باشند، پیامدهای رفتاری آن میتواند منجر به عدم صداقت، فقدان همدلی، احساس تنهایی و انزوا، عدم پذیرش مسئولیت و بروز عصبانیت و تحریکپذیری شود.
به طور کلی، فرسودگی شغلی نه تنها بر روحیه و عملکرد شغلی تأثیر میگذارد، بلکه میتواند روی زندگی شخصی و روابط اجتماعی فرد نیز تأثیرات منفی داشته باشد. بنابراین پیشگیری از فرسودگی شغلی و مدیریت استرس از اهمیت بالایی برخوردار است.
تاثیرات فرسودگی شغلی بر جسم افراد
این فرض که فرسودگی شغلی صرفاً ناشی از ساعات کار طولانی یا شغل چالش برانگیز است، اشتباه است. شواهد علمی زیادی حاکی از آن است که فرسودگی شغلی باعث صدمات جسمی عمیقی میشود.
تحقیقات پیشرفته دانشمندان عصبشناسی نشان داده است که فرسودگی شغلی تنها یک وضعیت ذهنی نیست، بلکه تأثیراتی روی مغز و بدن انسان دارد. به طوری که مغز افرادی که درگیر فرسودگی هستند، مشابه افرادی است که ضربهای به سرشان وارد شده است.
علاوه بر اینکه فرسودگی شغلی رشد طبیعی را متوقف میکند، تحقیقات نشان میدهند که استرس روانی-اجتماعی مزمن، که ویژگی اصلی فرسودگی شغلی است، نه تنها عملکرد فردی و اجتماعی را مختل میکند، بلکه میتواند مهارتهای شناختی و سیستمهای عصبی و غدد درونریز را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در نتیجه به تغییراتی در آناتومی و عملکرد مغز منجر میشود.
استرس مزمن، سیستم عصبی و هورمون تنظیم خواب را مختل میکند. این یک چرخه ناسالم است، زیرا فرسودگی شغلی باعث ایجاد اختلال در خواب و افزایش مشکلات ناشی از کمخوابب میشود.
فرسودگی شغلی باعث بزرگ شدن بخشی از مغز به نام آمیگدال میشود. آمیگدال یا بادامک مغز بخشی از دستگاه لیمبیک در مغز است که واکنشهای احساسی را کنترل میکند و در یادگیری و حافظه نقش مهمی دارد.
بزرگ شدن آمیگدال در نتیجه فرسودگی شغلی میتواند تغییرات شدید و سریعی در خلق و خوی فرد ایجاد کند و واکنش او به استرس را تشدید کند.
فرسودگی شغلی باعث ضعیف شدن بخشی از مغز که وظیفه کنترل عملکرد شناختی را بر عهده دارد، میشود؛ این موضوع باعث میشود یادگیری بسیار سخت شود. اختلال عملکرد شناختی تأثیرات عمدهای در کاهش عملکرد شغلی و بهبود حافظه و توجه دارد.
فرسودگی شغلی باعث کاهش ارتباط بین بخشهای مختلف مغز میشود و این کاهش ارتباط منجر به اتفاقات زیر میشود:
۱. کاهش خلاقیت
۲. کاهش حافظه کاری
۳. تضعیف مهارتهای حل مسئله
اگر شما علائم فیزیکی فرسودگی شغلی را تجربه میکنید، توصیه میشود به یک مربی متخصص مراجعه کنید.
تأثیرات فرسودگی شغلی بر محیط کار افراد
فرسودگی شغلی به طور غیرمستقیم تأثیرات منفی بر محیط کار و سازمان دارد. افراد ممکن است با خود شغل مشکلی نداشته باشند اما محیط کار باعث ایجاد افسردگی و فرسودگی آنها شده باشد.
همچنین احتمال دارد که شغل و به تبع آن محیط کار هر دو باعث ایجاد فرسودگی شده باشند.
محیط کار همانطور که در ایجاد انگیزه در میان افراد نقش مهمی دارد، نقش بسزایی در تشدید فرسودگی شغلی نیز دارد. محیط کار منفی عامل اصلی بروز فرسودگی شغلی است.
در واقع، محیط کار منفی تأثیر منفی بر روی افراد دارد و با ایجاد حس ناامنی و ناامیدی در آنها مشکلات را به وجود میآورد.
نگرانیها درباره سلامت روحی و جسمی، کاهش بهرهوری، عدم حضور در محل کار، افزایش مصرف مواد مخدر و الکل در بین افراد، از تأثیرات منفی محیط کاری هستند.
آگاهی مدیران و کارفرمایان از فرسودگی شغلی باعث میشود تا از وقوع این مشکلات پیشگیری کنند.
عللی که میتوانند به وجود فرسودگی شغلی منجر شوند، شامل خود شغل، محیط کار و عوامل خارجی میشوند. با در نظر گرفتن عوامل داخلی و سازمانی، مدیران میتوانند از ایجاد افسردگی و فرسودگی ذهنی در کارکنان خود جلوگیری کنند.
چه عواملی در محیط کار باعث فرسودگی شغلی میشوند؟
- عدم تطابق ارزشهای فرد با ارزشهای سازمان
- قوانین و مقررات غیرقابل انعطاف سازمان
- نارضایتی فرد از شغل، محل کار، مدیران و همکاران
- عدم وجود شرایط و فرصتهای مناسب برای رشد و پیشرفت شغلی
- عدم وجود سیستم ارزیابی عملکرد شغلی مناسب
- ترجیح روابط بر ضوابط سازمان
- عدم آموزش مناسب و کاربردی برای کارکنان
- کار بیش از حد یا کمتر از توانایی فرد
- مسائل و مشکلات خانوادگی و مالی
- بیماریهای جسمی و روانی
- مسائل اجتماعی و سیاسی
رابطه فرسودگی شغلی با افسردگی
رابطه مستقیمی بین فرسودگی شغلی و افسردگی وجود دارد. برخی از علائم افسردگی و فرسودگی به طور قابل توجهی مشابه هستند و در جسم، روح و شغل افراد به صورت مشترک قابل مشاهده و بررسی هستند. با این حال تفاوتهایی نیز بین آنها وجود دارد.
فرسودگی شغلی و افسردگی احتمالاً علائم مشابهی دارند اما در واقع دو حالت متفاوت هستند.
کارشناسان در مورد چگونگی تعریف فرسودگی میگویند تصور میشود که ناشی از استرس مزمن مربوط به کار یا سایر فعالیتهای مداوم مانند مراقبت از یکی از اعضای خانواده باشد؛ با این حال از آنجا که فرسودگی شغلی معمولاً مرتبط با کار است، برخی از علائم اصلی آن عاطفی است و گاهی اوقات علائم فیزیکی مانند درد بدن یا معده و مشکلات گوارشی، کاهش عملکرد و … به همراه دارد.
این علائم ممکن است بسیار شبیه به علائم افسردگی به نظر برسند و میتوانند همانند یکدیگر نیز باشند. به همین دلیل است که هنگام تلاش برای تشخیص فرسودگی شغلی از افسردگی باید دقت زیادی داشت.
در فرسودگی شغلی، بیشتر مشکلات مربوط به کار است و اقدامات انجام شده در رابطه با کار معمولاً کمک کننده خواهد بود؛ اما در افسردگی ممکن است درمانهای مهم دیگری مثل دارو مورد نیاز باشد.
افسردگی همچنین دارای علائم خاصی است که فرسودگی شغلی به ویژه در مراحل اولیه ممکن است از خود نشان ندهد، از جمله: عزت نفس پایین، احساس ناامیدی و افکار خودکشی.
راهکارهای پیشگیری از فرسودگی شغلی
ایجاد تعادل بین کار و زندگی
مهمترین راهکار برای پیشگیری از فرسودگی شغلی، توازن مناسب بین کار و زندگی شخصی است. ایجاد و مدیریت تعادل در این دو حوزه، بهبود عملکرد در هر دو زمینه را به همراه دارد و میتواند از بروز فرسودگی شغلی جلوگیری کند.
ارتباطات سالم
ارتباطات سالم با افراد دیگر، از جمله همکاران و خانواده، یکی از راهکارهای مهم برای پیشگیری از فرسودگی شغلی است. داشتن ارتباطات اجتماعی سالم میتواند به عنوان یک روش قوی برای کاهش استرس عمل کند. برقراری ارتباطات و اهمیت دادن به خانواده و عزیزان، از جمله راهکارهای اصلی برای کاهش اضطراب است.
فعالیتهای ورزشی و رعایت رژیم غذایی سالم
ورزش و تغذیه سالم تأثیر زیادی بر روحیه و سلامتی افراد دارند و در پیشگیری از افسردگی و فرسودگی شغلی نقش مهمی دارند. پیادهروی روزانه به مدت نیم ساعت یا انجام تمرینات کششی به مدت ۱۰ دقیقه میتواند تأثیر قابل ملاحظهای در بهبود حالت روحی و جلوگیری از افسردگی و فرسودگی شغلی داشته باشد.
توسعه مهارتهای رفتار سازمانی
داشتن مهارتهای رفتار سازمانی، یکی دیگر از راهکارهای موثر در جلوگیری از فرسودگی شغلی است. این مهارتها برای ایجاد و حفظ روابط کارآمد با همکاران در سازمان بسیار ضروری هستند. به عنوان مثال، توانایی رد کردن درخواستهای نامعقول از سوی مدیر یا همکاران میتواند باعث کاهش فشار و استرس غیرمنطقی شود.
طراحی مجدد شغل و مسیر شغلی
طراحی مجدد شغل میتواند یک راهکار مؤثر برای جلوگیری از فرسودگی شغلی باشد. ایجاد ساعت کاری انعطافپذیر و ارائه آموزش در محیط کار، احساس اشتیاق و رضایت کارمندان را افزایش میدهد و به وقوع فرسودگی شغلی جلوگیری میکند.
امنیت شغلی و مالی
در نظر گرفتن مواردی که امنیت شغلی و مالی کارمندان را تضمین میکند، یکی دیگر از راهکارهای پیشگیری از فرسودگی شغلی است. مثلاً، تأمین صندوق ذخیره یا اختصاص سهام به کارکنان اقداماتی هستند که این نگرانیها را برطرف میکنند.
برنامههای تفریحی
ایجاد برنامههای تفریحی برای کارکنان، یک راهکار موثر در جلوگیری از فرسودگی شغلی است. سازمانهای موفق میدانند که ارائه فرصتهای تفریحی به کارمندان، آنان را به سمت اهداف خود سوق میدهد و از روحیه خوبی برخوردار هستند و احساس رضایتمندی از کار خود میکنند. برنامههای تفریحی به کارمندان امکان میدهد تا روحیه خود را تجدید کنند و ظرفیت روحی برای ادامه کار را افزایش دهند.
با رعایت و اجرای این راهکارها، میتوان از فرسودگی شغلی جلوگیری کرده و کیفیت زندگی کاری را بهبود بخشید.
راهکارهای درمانی برای فرسودگی شغلی
راهکارهای درمانی برای فرسودگی شغلی را میتوان به چهار دستهی شخصی، سازمانی، اجتماعی و دارویی تقسیم کرد:
راهکارهای شخصی
- مراجعه به یک کوچ، مشاور یا روانشناس برای روان درمانی. تغییر نگرش و دوری از افکار منفی میتواند به شدت در درمان فرسودگی شغلی کمک کند.
- یادگیری مهارتهای زندگی و کاری برای افزایش ظرفیت شناختی در حل مشکلات.
راهکارهای سازمانی
- توزیع متوازن بار کاری بین کارمندان تا هیچ فردی احساس نکند بار مسئولیت دیگران را هم بر دوش دارد.
- ارائه پاداش به کارکنان و آموزش تکنیکهای مدیریت استرس و مدیریت زمان در سازمان.
راهکارهای اجتماعی
- استفاده از کوچ های حرفهای که همراهی مستمر با کارکنان را فراهم میکنند.
- ترویج فرهنگ سازمانی حمایت از نیروی انسانی و ایجاد یک محیط کاری سالم و انگیزهبخش.
راهکارهای دارویی
- در صورتی که راهکارهای شخصی، سازمانی و اجتماعی نتیجهای نداشته باشند، استفاده از راهکارهای دارویی میتواند مفید باشد.
کوچینگ یک فرایند توسعهی فردی است که از طریق همکاری و تعامل بین یک کوچ و کلاینت انجام میشود. کوچینگ به شما کمک میکند تا بیشترین آگاهی را از وضعیت شغلی و عواملی که ممکن است منجر به فرسودگی شوند، کسب کنید.
با تجزیه و تحلیل وضعیت فعلی میتوانید ریشههای مشکلات را شناسایی کنید و راهکار مطلوب را تشخیص دهید. کوچینگ میتوانید اهداف شغلی را به صورت واضح و معقول تعیین کنید و راهبردهایی را برای رسیدن به آنها تعیین کنید. یک کوچ حرفهای میتواند به شما کمک کند تا مهارتهای لازم را برای موفقیت در شغل خود تقویت کنید.
مربی به شما کمک میکند تا تعادل مناسبی بین زندگی شخصی و شغلی خود داشته باشید. با شناخت خودتان و ارزشها و اهدافتان، میتوانید انگیزه و انرژی لازم را برای موفقیت و رسیدن به رضایت شغلی داشته باشید.
با دریافت خدمات کوچینگ کوچاتا میتوانید ابزارها و راهکارهایی را برای جلوگیری از فرسودگی شغلی دریافت کنید و بهبود کیفیت زندگی شغلی خود را تجربه کنید.
بدون دیدگاه